حکمت 386
شرح و تفسیر حکمت 386
هر تلاشى سرانجام به نتيجه مى رسد، کم يا زياد
امام (عليه السلام) در اين کلام نورانى اشاره به تأثير جدّ و جهد بر وصول به مقاصد عالى کرده، مى فرمايد: «هرکس براى رسيدن به چيزى تلاش کند يا به همه آن مى رسد يا به قسمتى از آن»؛ (مَنْ طَلَبَ شَيْئاً نَالَهُ أَوْ بَعْضَهُ).
بدون شک براى رسيدن به مقصود، عوامل زيادى بايد دست به دست هم بدهند ولى در ميان همه آن عوامل، نقش تلاش و کوشش از همه پررنگ تر است و تجربه نيز همين را نشان مى دهد که بزرگان دنيا که به مقاصد عالى دست يافته اند براثر کار و کوشش و تلاش فراوان بوده و حتى مخترعان و مکتشفان که توانسته اند نيروهاى مختلف جهان طبيعت را به تسخير خود درآورَند، بر فراز آسمان پرواز کنند و يا به بعضى از کرات بالا برسند، در اعماق درياها سير کرده و ذخاير آن را کشف نمايند، نيروى اتم را در اختيار بگيرند و از آن براى مقاصد صلح جويانه استفاده کنند، به کشفيات فراوانى در علوم مختلف دست يابند و درهاى گنجينه هاى علوم را بگشايند، همه اين ها در سايه تلاش و کوشش و استقامت و پشتکار است.
شبيه آنچه در گفتار حکيمانه بالا آمد در افواه دانشمندان مشهور است گاه به عنوان حديث از آن ياد مى شود و گاه به عنوان يک ضرب المثل عام و آن اين که «من طلب شيئآ وَجَدَّ وَجَد؛ کسى که چيزى را طلب کند و جديت درباره آن داشته باشد آن را خواهد يافت» و نيز گفته اند: «مَن قَرَعَ بابآ ولَجَّ وَلَج؛ کسى که درى را بکوبد و اصرار کند سرانجام وارد مى شود». و شاعر نيز آن را به پيغمبر اکرم (صلي الله عليه و آله) نسبت داده و مى گويد:
گفت پيغمبر که چون کوبد درى *** عاقبت ز آن در برون آيد سرى
شبيه آنچه در بالا آمد با تفاوتى در غررالحکم از على (عليه السلام) نقل شده است که فرمود: «مَنِ استَدام قَرْعَ البابِ وَلَجَّ وَلَج؛ کسى که کوبيدن در را ادامه دهد و اصرار کند وارد مى شود».
تفاوتى که گفتار حکيمانه مورد بحث با ساير آنچه در اين زمينه نقل شده، دارد اين است که امام (عليه السلام) مى فرمايد: اگر به تمام آنچه مى خواهيد، نائل نشويد لااقل به بخشى از آن خواهيد رسيد و اين نکته حائز اهميت است که معمولا انسان به طور کامل ناکام نمى شود، گاه به تمام آنچه مى خواهد بر اساس سعى و کوشش مى رسد و گاه حداقل به بعضى از آن نائل مى شود.
در حديث مشابهى نيز از پيغمبر اکرم (صلي الله عليه و آله) مى خوانيم: «ومَن يُکْثِر مِنْ قَرْعِ بابِ المَلِک يُفْتَحُ له؛ کسى که بسيار درِ خانه پادشاه (خداوند عالم هستى) را بکوبد سرانجام براى او گشوده خواهد شد».
اين نکته نيز حائز اهميت است که گاه براى رسيدن به مقصود کوشش فردى نتيجه بخش نيست و بايد از ديگران نيز در امور عمومى کمک گرفت، پيدا کردن اعوان و انصار و ياران نيز نتيجه طلب و تلاش و کوشش انسان است، بنابراين آنچه در اين گفتار حکيمانه آمد با آنچه در خطبه 5 نهج البلاغه آمده که مى فرمايد: «أَفْلَحَ مَنْ نَهَضَ بِجِنَاحٍ؛ کسى که با کمک ياران قيام کند رستگار و پيروز مى شود» منافاتى ندارد. آخرين نکته اى که لازم مى دانيم در اين جا يادآور شويم اين است که آنچه در کلام امام (عليه السلام) در اين گفتار حکيمانه آمده حکم غالبى است چرا که ممکن است در بعضى از موارد، مطلوب انسان به قدرى پيچيده و مشکل باشد و يا گاهى غير ممکن به نظر برسد که با تلاش و کوشش فراوان نيز به آن دست نيابد.
* * *
امام (عليه السلام) در اين کلام نورانى اشاره به تأثير جدّ و جهد بر وصول به مقاصد عالى کرده، مى فرمايد: «هرکس براى رسيدن به چيزى تلاش کند يا به همه آن مى رسد يا به قسمتى از آن»؛ (مَنْ طَلَبَ شَيْئاً نَالَهُ أَوْ بَعْضَهُ).
بدون شک براى رسيدن به مقصود، عوامل زيادى بايد دست به دست هم بدهند ولى در ميان همه آن عوامل، نقش تلاش و کوشش از همه پررنگ تر است و تجربه نيز همين را نشان مى دهد که بزرگان دنيا که به مقاصد عالى دست يافته اند براثر کار و کوشش و تلاش فراوان بوده و حتى مخترعان و مکتشفان که توانسته اند نيروهاى مختلف جهان طبيعت را به تسخير خود درآورَند، بر فراز آسمان پرواز کنند و يا به بعضى از کرات بالا برسند، در اعماق درياها سير کرده و ذخاير آن را کشف نمايند، نيروى اتم را در اختيار بگيرند و از آن براى مقاصد صلح جويانه استفاده کنند، به کشفيات فراوانى در علوم مختلف دست يابند و درهاى گنجينه هاى علوم را بگشايند، همه اين ها در سايه تلاش و کوشش و استقامت و پشتکار است.
شبيه آنچه در گفتار حکيمانه بالا آمد در افواه دانشمندان مشهور است گاه به عنوان حديث از آن ياد مى شود و گاه به عنوان يک ضرب المثل عام و آن اين که «من طلب شيئآ وَجَدَّ وَجَد؛ کسى که چيزى را طلب کند و جديت درباره آن داشته باشد آن را خواهد يافت» و نيز گفته اند: «مَن قَرَعَ بابآ ولَجَّ وَلَج؛ کسى که درى را بکوبد و اصرار کند سرانجام وارد مى شود». و شاعر نيز آن را به پيغمبر اکرم (صلي الله عليه و آله) نسبت داده و مى گويد:
گفت پيغمبر که چون کوبد درى *** عاقبت ز آن در برون آيد سرى
شبيه آنچه در بالا آمد با تفاوتى در غررالحکم از على (عليه السلام) نقل شده است که فرمود: «مَنِ استَدام قَرْعَ البابِ وَلَجَّ وَلَج؛ کسى که کوبيدن در را ادامه دهد و اصرار کند وارد مى شود».
تفاوتى که گفتار حکيمانه مورد بحث با ساير آنچه در اين زمينه نقل شده، دارد اين است که امام (عليه السلام) مى فرمايد: اگر به تمام آنچه مى خواهيد، نائل نشويد لااقل به بخشى از آن خواهيد رسيد و اين نکته حائز اهميت است که معمولا انسان به طور کامل ناکام نمى شود، گاه به تمام آنچه مى خواهد بر اساس سعى و کوشش مى رسد و گاه حداقل به بعضى از آن نائل مى شود.
در حديث مشابهى نيز از پيغمبر اکرم (صلي الله عليه و آله) مى خوانيم: «ومَن يُکْثِر مِنْ قَرْعِ بابِ المَلِک يُفْتَحُ له؛ کسى که بسيار درِ خانه پادشاه (خداوند عالم هستى) را بکوبد سرانجام براى او گشوده خواهد شد».
اين نکته نيز حائز اهميت است که گاه براى رسيدن به مقصود کوشش فردى نتيجه بخش نيست و بايد از ديگران نيز در امور عمومى کمک گرفت، پيدا کردن اعوان و انصار و ياران نيز نتيجه طلب و تلاش و کوشش انسان است، بنابراين آنچه در اين گفتار حکيمانه آمد با آنچه در خطبه 5 نهج البلاغه آمده که مى فرمايد: «أَفْلَحَ مَنْ نَهَضَ بِجِنَاحٍ؛ کسى که با کمک ياران قيام کند رستگار و پيروز مى شود» منافاتى ندارد. آخرين نکته اى که لازم مى دانيم در اين جا يادآور شويم اين است که آنچه در کلام امام (عليه السلام) در اين گفتار حکيمانه آمده حکم غالبى است چرا که ممکن است در بعضى از موارد، مطلوب انسان به قدرى پيچيده و مشکل باشد و يا گاهى غير ممکن به نظر برسد که با تلاش و کوشش فراوان نيز به آن دست نيابد.
* * *